ส่งเงินให้ทุกเดือนพอไหม พาไปเที่ยวพอไหม ดูแลยามป่วยพอไหม — พระพุทธเจ้าตอบคำถามนี้ด้วยภาพที่แรงที่สุดภาพหนึ่งในพระไตรปิฎก แล้วเฉลยว่าสิ่งเดียวที่ "ตอบแทนได้จริง" คืออะไร
"ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวการกระทำตอบแทนไม่ได้ง่ายแก่ท่านทั้ง ๒ ...คือ มารดา ๑ บิดา ๑ บุตรพึงประคับประคองมารดาด้วยบ่าข้างหนึ่ง พึงประคับประคองบิดาด้วยบ่าข้างหนึ่ง เขามีอายุ มีชีวิตอยู่ตลอดร้อยปี และเขาพึงปฏิบัติท่านทั้ง ๒ นั้นด้วยการอบกลิ่น การนวด การให้อาบน้ำ และการดัด และท่านทั้ง ๒ นั้น พึงถ่ายอุจจาระปัสสาวะบนบ่าทั้งสองของเขานั่นแหละ การกระทำอย่างนั้น ยังไม่ชื่อว่าอันบุตรทำแล้วหรือทำตอบแทนแล้วแก่มารดาบิดาเลย"
พุทธพจน์ — พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ ข้อ ๒๗๘
คือให้จินตนาการว่าแบกแม่ไว้บนบ่าซ้าย แบกพ่อไว้บนบ่าขวา ปรนนิบัติท่านอยู่บนบ่านั้นตลอดร้อยปี ให้ท่านขับถ่ายรดบ่าเราไปตลอดก็ยอม — ก็ยังไม่พอ และพระองค์ยังเติมอีกว่า ต่อให้ตั้งพ่อแม่ไว้ในตำแหน่ง "ราชสมบัติอันเป็นอิสราธิปัตย์ในแผ่นดินใหญ่" — ยกให้เป็นพระราชาพระราชินี — ก็ยังไม่ชื่อว่าตอบแทนแล้ว
ทำไม? เพราะ "มารดาบิดามีอุปการะมาก บำรุงเลี้ยง แสดงโลกนี้แก่บุตรทั้งหลาย" — ท่านให้สิ่งที่ใหญ่กว่าวัตถุทุกชิ้น คือให้เรา "มีโลกใบนี้" ตั้งแต่แรก ของตอบแทนที่เป็นวัตถุจึงเทียบไม่ได้เลยไม่ว่ากองใหญ่แค่ไหน
"ส่วนบุตรคนใด ยังมารดาบิดาผู้ไม่มีศรัทธา ให้สมาทานตั้งมั่นในศรัทธาสัมปทา ยังมารดาบิดาผู้ทุศีล ให้สมาทานตั้งมั่นในศีลสัมปทา ยังมารดาบิดาผู้มีความตระหนี่ ให้สมาทานตั้งมั่นในจาคสัมปทา ยังมารดาบิดาผู้ทรามปัญญา ให้สมาทานตั้งมั่นในปัญญาสัมปทา ด้วยเหตุมีประมาณเท่านี้แล การกระทำอย่างนั้น ย่อมชื่อว่าอันบุตรนั้นทำแล้ว และทำตอบแทนแล้ว แก่มารดาบิดา"
พุทธพจน์ — พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ ข้อ ๒๗๘
แปลเป็นภาษาบ้านๆ: สิ่งเดียวที่ "ใหญ่พอ" จะตอบแทนการให้โลกทั้งใบ คือช่วยให้ท่านได้ของที่ติดตัวไปได้ข้ามภพ — ศรัทธา ศีล ความรู้จักให้ (จาคะ) และปัญญา เพราะเงินทองการดูแลช่วยท่านได้แค่ชาตินี้ แต่ธรรม 4 ข้อนี้ไปกับท่านต่อ ไม่ว่าท่านจะไปไหน
ที่ละเอียดมากคือคำว่า "ให้สมาทานตั้งมั่น" — ไม่ใช่การไปสั่งสอนพ่อแม่หรือเทศน์ใส่ท่าน แต่คือการค่อยๆ ชวน เช่น ชวนไปทำบุญด้วยกัน ชวนสวดมนต์ ทำให้ดูเป็นตัวอย่าง จนท่านเดินเข้าหาธรรมด้วยใจของท่านเอง