ความเจ็บกายเป็นสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้ แม้พระอรหันต์ก็ปวดเป็น แต่พระพุทธเจ้าชี้ว่าคนส่วนใหญ่ไม่ได้โดนลูกศรดอกเดียว — เราโดนสองดอก และดอกที่สองนั้นเรายิงตัวเอง
ในสัลลัตถสูตร พระพุทธเจ้าตรัสถามภิกษุว่า ปุถุชนกับพระอริยสาวก ต่างก็มีสุขเวทนา ทุกขเวทนา เหมือนๆ กัน แล้วต่างกันตรงไหน? คำตอบคืออุปมานี้
"เปรียบเหมือนนายขมังธนู พึงยิงบุรุษด้วยลูกศร ยิงซ้ำบุรุษนั้นด้วยลูกศรดอกที่ ๒ อีก ก็เมื่อเป็นอย่างนี้ บุรุษนั้นย่อมเสวยเวทนาเพราะลูกศร ๒ อย่าง คือ ทางกายและทางใจ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน อันทุกขเวทนาถูกต้องแล้ว ย่อมเศร้าโศก ร่ำไร รำพัน ทุบอกคร่ำครวญ ย่อมถึงความงมงาย เขาย่อมเสวยเวทนา ๒ อย่าง คือเวทนาทางกายและเวทนาทางใจ"
พุทธพจน์จากสัลลัตถสูตร — พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ ข้อ ๓๗๐
ส่วนผู้ที่ฝึกใจแล้ว โดนลูกศรดอกแรกเหมือนกัน — ความปวดทางกายไม่ได้หายไปไหน — แต่:
"เปรียบเหมือนนายขมังธนูพึงยิงบุรุษด้วยลูกศร ยิงซ้ำบุรุษนั้นด้วยลูกศรดอกที่ ๒ ผิดไป ก็เมื่อเป็นอย่างนี้ บุรุษนั้นย่อมเสวยเวทนาเพราะลูกศรดอกเดียว อริยสาวกผู้ได้สดับ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ผู้อันทุกขเวทนาถูกต้องแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศก ไม่ร่ำไร ไม่รำพัน ไม่ทุบอกคร่ำครวญ ไม่ถึงความงมงาย เธอย่อมเสวยเวทนาทางกายอย่างเดียว ไม่ได้เสวยเวทนาทางใจ"
พุทธพจน์จากสัลลัตถสูตร — พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ ข้อ ๓๗๒
ลองสังเกตใจตัวเองตอนป่วยหรือปวด จะเห็นดอกที่สองชัดมาก: "ทำไมต้องเป็นเรา" "ถ้าไม่หายจะทำยังไง" "อาทิตย์หน้ามีงานใหญ่ ป่วยตอนนี้ได้ไง" "หมอจะเจออะไรร้ายแรงไหม" — ทั้งหมดนี้ไม่ใช่ความปวด มันคือความคิดรอบความปวด ที่บีบให้ใจทุกข์ซ้ำอีกชั้น และบ่อยครั้งหนักกว่าตัวความปวดจริงๆ เสียอีก
ในสูตรยังชี้กลไกที่ลึกกว่านั้น: คนที่ทนทุกข์ไม่เป็น พอปวดก็จะ "เพลิดเพลินกามสุข" — วิ่งหาอะไรมากลบทันที (กิน เที่ยว เลื่อนมือถือ) เพราะ "ไม่รู้อุบายเครื่องสลัดออกจากทุกขเวทนา นอกจากกามสุข" กลบได้ชั่วคราวแต่ไม่เคยได้ดูความปวดตรงๆ เลยไม่เคยรู้ทันมัน